Problemen herkennen die ontstaan bij kerkplanting
Ik schrijf nog steeds over kerkstichting… Het is een van mijn favoriete onderwerpen. Maar ik moet je iets vertellen: hoewel er veel plezier en voldoening zit in het beginnen van iets nieuws, gebeurt dat niet zonder offers en uitdagingen.
Zelfs de meest enthousiaste en optimistische kerkstichter zal op een bepaald moment de problemen die bij kerkstichting ontstaan moeten erkennen en aanpakken.
Wat zouden sommige van die problemen dan zijn? Laten we beginnen door terug te kijken naar de vroege kerk—de kerkstichting van alle kerkstichtingen! Met zowel fysieke groei als toenemende diversiteit kregen de eerste apostelen ongetwijfeld te maken met groeiproblemen die vergelijkbaar waren met die van een startende onderneming. Bijvoorbeeld:
Want more from The Lead Pastor?
Sign up for a free account to complete reading this article:
Have an account? Log In
- Spanningen tussen Joden en heidenen (Handelingen 6:1-7)
- Onenigheid over de besnijdenis (Handelingen 15:1-2)
- Geschillen over de reactie op politieke leiders (Romeinen 13:1-7)
- Controverse over voedselkeuzes (Romeinen 14:1-4)
- Rechtszaken tussen gelovigen (1 Korintiërs 6:1-7)
- Het verdraaien van het evangelie (Galaten 1:6-10)
- Verdeeldheid tussen gelovigen (Filippenzen 2:1-4)
Deze zaken geven op zichzelf nog geen volledig beeld van wat een kerkstichter mogelijk het hoofd moet bieden, maar de persoonlijke ervaringen van de apostelen als de oorspronkelijke kerkstichters (zie 1 Korintiërs 4:9-13; 2 Korintiërs 6:3-10) zouden sommigen ertoe kunnen brengen nog eens goed na te denken voordat ze met de taak instemmen en gehoor geven aan de roeping!
Als we het onderwerp apostelschap in deze tijd voorlopig terzijde laten, kunnen we het volgende zeggen: de aard van kerkstichting is apostolisch. Zonder een duidelijk besef van roeping zouden zowel de offers als de uitdagingen die deze taak met zich meebrengt elke potentiële kerkstichter kunnen overweldigen.
Groeiende problemen
We kunnen dus uit de ervaringen van de vroege kerkstichters opmaken dat problemen en uitdagingen bij kerkstichting onvermijdelijk zijn. Sommige zullen hetzelfde zijn als waarmee anderen te maken kregen, terwijl andere uniek zullen zijn voor jouw specifieke situatie en omstandigheden.
Dit is echter wat je moet onthouden: er zullen goede problemen zijn en er zullen slechte problemen zijn. Goede problemen gaan over groeien. Slechte problemen gaan óók over groeien. Vaak is het enige verschil hoe je ze bekijkt en uiteindelijk hoe je ermee omgaat.
Een leger vrijwilligers inspireren
Dankbaarheid
Er is één uitdaging in het bijzonder waarop ik me wil richten: het opbouwen van een team voor kerkstichting met vrijwilligers. In tegenstelling tot de zakenwereld, waar geld verdienen het doel is (en mensen dus kunnen worden aangenomen én ontslagen), bestaat het grootste deel van de kerk uit vrijwilligers.
In het bedrijfsleven worden werknemers betaald voor hun werk, gelokt met arbeidsvoorwaardenpakketten en vaak beloond voor uitzonderlijke prestaties. Natuurlijk zijn er ook beloningen in de kerk—meestal in de vorm van mogelijkheden om te dienen en leiding te geven. Maar over het algemeen wordt van kerkelijke medewerkers verwacht dat zij trouw dienen, ongeacht beloningen.
Dit idee komt voort uit een gedeeld begrip en een gedeelde verwachting dat iedere vrijwilliger uiteindelijk Christus dient, en niet een mens of de mammon, vanwege zijn of haar diepe gevoel van dankbaarheid voor Gods vergeving door Jezus’ verzoenende offer aan het kruis.
Een nobele zaak
Een vrijwilligersbestand dat zichzelf vrijwillig blijft aanbieden, moet geloven dat het zich geeft aan een nobele zaak—dat wil zeggen: iets dat groter is dan henzelf en zowel morele als geestelijke uitmuntendheid uitdrukt.
Ik zou het als volgt kunnen formuleren: een nobele zaak is een inspirerende oproep om iets onzelfzuchtigs met je leven te doen, met als resultaat iets goeds voor anderen. Zonder dit geloof—zonder deze overtuiging—is langdurig werk van een groep vrijwilligers onwaarschijnlijk.
Hoewel ze misschien lid blijven van “de club”, kunnen ze zich terugtrekken uit hun betrokkenheid en bereidheid om te dienen. Onthoud dat afhaken al lang gebeurt voordat mensen helemaal vertrekken. Sommige mensen blijven jarenlang terwijl ze niet meer betrokken zijn. Andere motivaties zorgen ervoor dat ze blijven komen: omgang met hun vrienden, loyaliteit aan het merk of misschien het feit dat ze nergens anders terechtkunnen.
Wanneer een nobele zaak niet langer haalbaar lijkt, of iets is waar zij geen deel van kunnen uitmaken, ondermijnt onzekerheid de overtuiging die de gever ooit motiveerde om te geven, de dienaar om te dienen en de werker om het werk te doen dat zo hard nodig is.
De visie
Spreuken 29:18 (KJV) zegt: “Waar geen visioen is, verwildert het volk.” Dit idee is eenvoudig: mensen moeten geïnspireerd worden. Visie inspireert, door zowel het hart te motiveren als het verstand te prikkelen. Zonder visie verliezen mensen letterlijk de moed en beginnen ze te zoeken naar andere dingen waaraan ze hun leven kunnen wijden.
Kunnen zien—en helder kunnen zien—is een gave. Combineer die met een andere gave—leiderschap—en mensen zullen bereid zijn om geleid te worden. Wanneer de visie goed wordt verwoord en deelname wordt uitgenodigd (niet alleen nodig of geëist), zet het vrijwilligersleger zich vrijwillig in voor de missie. Niet alleen omdat het een nobele zaak is waaraan je je leven kunt geven, maar ook omdat je gelooft dat het offer verschil zal maken.
Een krachtige visie en sterk leiderschap geven reden en doel aan degenen die willen dienen.
Angst, schuld, en schaamte
Er zijn echter andere motivatoren—krachtige krachten—die mensen ertoe aanzetten om te dienen: angst, schuld en schaamte. Tragisch genoeg zijn dit juist de dingen waarvan wij in de Kerk vrij zouden moeten zijn.
Helaas kunnen deze drie—angst, schuld en schaamte—worden gebruikt om mensen te proberen te motiveren, omdat ze zulke krachtige gevoelens oproepen. De Bijbel leert dat angst uiteindelijk te maken heeft met de dood en verdoemenis. In Hebreeën 2:14-15 staat echter over Jezus,
“Omdat de kinderen mensen van vlees en bloed zijn, heeft Hij ook hun menselijkheid gedeeld, opdat Hij door Zijn dood hem die de macht over de dood had—dat is de duivel—zou breken en hen zou bevrijden die hun hele leven door hun angst voor de dood in slavernij werden gehouden.”
Wat schuld betreft, leert de Bijbel dat dit het gevoel is dat we ervaren wanneer we van zonde worden overtuigd; dat wil zeggen, wanneer we vanwege onze gevallen staat van God gescheiden zijn. Dit heeft niet alleen betrekking op onze daden, maar ook op de toestand van ons hart en onze gedachten.
Vreemd genoeg kan het ontbreken van schuldgevoelens ertoe leiden dat we geloven dat alles in orde is, terwijl dat misschien niet zo is, hoewel schuldgevoelens niet prettig zijn. De aandoening lepra is een illustratie van wat er gebeurt wanneer we geen schuldgevoel kennen. Het gruwelijke verlies van ledematen dat kenmerkend is voor een melaatse, ontstaat doordat die persoon het gevoel in de ledematen heeft verloren en pijnsignalen niet langer kan waarnemen of serieus nemen.
Schuld is een sterk gevoel en hoewel het zowel terecht als onterecht kan zijn, fungeert echte schuld als een waarschuwing die ons vertelt dat er iets mis is wat God recht wil zetten! Dit zegt de Schrift hierover:
“Als wij onze zonden belijden, is Hij trouw en rechtvaardig om ons de zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid.” - 1 Johannes 1:9
“Dus is er nu geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn.” - Romeinen 8:1
Eenvoudig gezegd heeft schuld te maken met zonde. Wanneer schuld ons tot berouw leidt, vergeeft God ons niet alleen, maar reinigt Hij ons ook; dat wil zeggen, Hij maakt ons opnieuw heilig. De veroordeling die wij moeten dragen, is niet langer de onze. Niet omdat die ongegrond of onrechtvaardig was, maar omdat Gods Zoon, Jezus, voor onze zonde stierf en daarmee voldeed aan Gods eis van een volmaakt offer voor de zonden van de wereld.
En ten slotte is er schaamte. Schaamte is een pijnlijk gevoel van vernedering en verlegenheid. Het ontstaat doordat je weet dat je iets verkeerds of doms hebt gedaan.
Adam en Eva waren in alle opzichten volmaakt toen zij in de tuin in relatie met God leefden. Toen zij het ene ding deden waarvoor God hen had gewaarschuwd, zorgde hun zonde ervoor dat zij onmiddellijk schaamte voelden. Daarom gingen zij weg en verborgen zij zich voor God (Genesis 3:8-10).
Bijbelse schaamte is een gevolg van zonde; maar net als bij schuld belooft God onze schaamte weg te nemen wanneer wij ons in berouw en geloof tot Hem wenden.
“Zoals de Schrift zegt: ‘Ieder die in Hem gelooft, zal nooit te schande worden gemaakt.’” -Romeinen 10:11
Goddelijke motivatoren
Als intrinsieke motivatoren niet krachtig genoeg zijn, zullen vrijwilligers stoppen met werken. En als de dingen die motiveren niet in individuen te vinden zijn, moeten ze van buitenaf komen.
Het is een levensfeit dat leiders leidinggeven en dat degenen die geen leiding geven meestal volgen. Het is ook waar dat er meer volgers zijn dan leiders. Daarom zullen er grote dingen worden bereikt wanneer leiders degenen die volgen blijven motiveren, en wanneer degenen die er vrijwillig voor kiezen te volgen, de overtuiging en vastberadenheid hebben om dat te doen.
Wat heeft dit alles dan met gemeenteplanting te maken? Wel, een nieuwe gemeente lijkt eigenlijk sterk op een start-up in het bedrijfsleven. In het begin moet er iemand zijn, meestal met een ondernemend profiel, die zowel visie (een idee) als overtuiging (vastberadenheid) heeft om iets tot stand te brengen.
Deze persoon gelooft niet alleen dat het mogelijk is, maar belangrijker nog: hij of zij gelooft in zichzelf om het te doen. Voeg daar een flinke dosis ambitie aan toe en je hebt een zeer gemotiveerd persoon die waarschijnlijk anderen (werknemers) nodig heeft om zijn of haar dromen werkelijkheid te zien worden!
Dit verschilt niet veel van de gemeentestichter/predikant die van God een visie heeft gekregen om een gemeente te stichten en gelooft dat hij of zij door God is gekozen om dit te doen. Het zijn meestal zeer gemotiveerde, enthousiaste en ambitieuze mensen die anderen willen inspireren om zich bij hen aan te sluiten in de nieuwe gemeente die zij beginnen.
Sommigen doen dit door een frisse, inspirerende visie uit te dragen, terwijl anderen vrijwilligers kunnen werven door alleen maar een charismatische persoonlijkheid te hebben. Wanneer die twee samenkomen—dat wil zeggen: een inspirerende visie die wordt gecommuniceerd door een bekwame, overtuigende en magnetische leider—willen mensen er deel van uitmaken.
Dat is een goed begin, maar meestal komt de echte test van de betrokkenheid van een vrijwilliger nadat het werk is begonnen… wanneer dagen weken worden, weken maanden worden en maanden jaren worden, en de dingen misschien niet volgens plan verlopen.
Er wordt meer gevraagd van dezelfde mensen die al het werk hebben gedaan en ook trouw hebben gegeven, met de belofte dat er, wanneer het werk wat verder groeit, anderen zullen zijn om het werk te delen. (Even terzijde: een groter team verandert niets aan het 80/20-principe; het grootste deel van de tijd wordt 80% van het werk gedaan door 20% van de mensen, ongeacht hoeveel mensen je hebt!)
Dit brengt ons terug bij motivatie. Wanneer vrijwilligers moe zijn en zich misschien een beetje ontgoocheld voelen, hebben ze vaak wat meer motivatie nodig van de leider die ze hebben gevolgd. In de zakenwereld komt de belofte van een extra beloning voor extra inspanning minder vaak voor dan je misschien denkt.
Vaker wel dan niet is het de “functioneringsbeoordeling” die werknemers op subtiele wijze intimideert door “punten die verbetering nodig hebben” te benadrukken. De ultieme angst is dat het niet leveren van prestaties leidt tot ontslag, oftewel: “Je bent ontslagen!” Dit gebeurt niet in de kerk, althans niet met vrijwilligers.
O ja, er zijn momenten waarop mensen wordt gevraagd te vertrekken en in extreme gevallen worden geëxcommuniceerd; maar zelden is er sprake van een functioneringsbeoordeling, laat staan van het vaststellen van duidelijk geformuleerde, meetbare doelen.
Dienstbaarheid
Op dit punt is de verleiding voor gemeentestichters/leiders om de “dienaarskaart” te spelen. Het argument luidt als volgt: “Als we geen mensen aannemen om te werken, kunnen we ze ook niet ontslaan als ze dat niet doen. En dus moeten we een andere manier vinden—een overtuigende manier—om het vrijwillige personeel te motiveren.”
Dus spelen ze de dienaarskaart! Wat is de dienaarskaart? Eenvoudig gezegd vertellen ze mensen dat God ons heeft geroepen om te dienen (wat inderdaad zo is). Maar deze herinnering wordt meestal niet gebruikt om te inspireren, maar om mensen het gevoel te geven dat ze verplicht zijn. Er wordt een beroep gedaan op angst, schuld en schaamte in plaats van op Gods liefde, barmhartigheid en genade.
Nogmaals, het idee is dat je Hem nu moet dienen vanwege wat God voor je heeft gedaan. Zelden uitgesproken, maar duidelijk begrepen: het is tijd om iets terug te doen! De motivatie om te dienen, die moet worden begrepen bij het leiden van een vrijwilligersleger, moet voortkomen uit een hart dat zo overweldigd is door dankbaarheid dat dienen een genot en een vreugde is.
Om een dankoffer aan God heilig te laten zijn, moet het vrijwillig worden gegeven. Wanneer we het gevoel krijgen dat we verplicht zijn om te dienen, is ons offer een betaling. We blijven dienaren in plaats van kinderen van God te worden. We ontdekken dat Gods “onvoorwaardelijke liefde” voorwaarden heeft. We hebben uiteindelijk geen vrij geschenk van God ontvangen, maar een geschenk waaraan voorwaarden verbonden zijn.
Dit is een werkelijk probleem in de kerk. Er zouden niet zoveel boeken worden geschreven over het stichten en groeien van gezonde kerken als dat niet zo was. Maar hierover wil ik je laten nadenken, vooral als je op het punt staat een kerk te stichten:
Als het gaat om het motiveren van Gods volk om te dienen, moet de focus altijd liggen op het feit dat we een geschenk hebben ontvangen dat niemand van ons verdiende: Gods liefde, barmhartigheid en genade. De sleutel is dankbaarheid, niet een gevoel van verplichting.
Het voorrecht van leiderschap
Maar als het gaat om leiderschap, moeten we het altijd begrijpen als een voorrecht. Het voorrecht? Gods volk leiden naar hun bestemming en doel als het Lichaam van Christus, in het geloof dat God, zoals Hij heeft beloofd, zijn kerk zal bouwen terwijl je dient vanuit rust en geloof.
Gelovigen mogen nooit worden gezien als een middel om het werk gedaan te krijgen, maar als schapen die aan jouw zorg zijn toevertrouwd om te hoeden. Per slot van rekening ben je samen met hen de Kerk, de kinderen van God, het Lichaam van Christus, een Koninkrijk en priesters van de Allerhoogste God!
Voor meer informatie over het proces van kerkstichting kun je mijn inleidende artikel “Een nieuwe kerk stichten” bekijken, of hier specifiek advies over kerkstichting lezen.
En om je kerk en Gods boodschap bij nog meer mensen te brengen, lees je in dit artikel hoe je daarvoor YouTube kunt gebruiken.
